De inflatie in de VS kan vertragen, maar het betaalbaarheidsdebat zal blijven woeden

Door Howard Schneider

WASHINGTON, 12 dec (Reuters) - Zelfs als de algehele inflatie volgend jaar vertraagt zoals de U.S. Federal Reserve verwacht, krijgt president Donald Trump nog steeds te maken met politieke tegenwind over de kosten van levensonderhoud. Hypotheekrentes zullen naar verwachting relatief hoog blijven, door tarieven veroorzaakte prijsstijgingen voor goederen houden waarschijnlijk aan tot in het eerste deel van het jaar, en kostendruk bouwt op rond zaken als rundvlees en elektriciteit, die een buitenproportionele invloed kunnen hebben op de perceptie van consumenten.

Economische ramingen van de Fed die woensdag werden gepubliceerd, bevatten goed nieuws voor de regering: beleidsmakers verwachten dat de inflatie in het komende jaar afkoelt, terwijl de economische groei versnelt. 

Over het brede scala aan diensten, dat het grootste deel van de economische activiteit uitmaakt, "lijkt de disinflatie door te zetten", zei Fed-voorzitter Jerome Powell, terwijl de goedereninflatie "in de tweede helft" van 2026 zou moeten afnemen naarmate bedrijven de kosten van invoerheffingen verdelen over consumenten, hun leveranciers en hun eigen marges.

Maar in een jaar met tussentijdse verkiezingen hebben Trump en de Republikeinen een probleem dat alle politici delen. Consumenten – kiezers – letten veel minder op de macro-economische algemeenheden die economen analyseren, voor wie inflatie een zorgvuldig gewogen gemiddelde is van prijsveranderingen over alle goederen en diensten, en veel meer op wat de lokale supermarkt rekent voor melk, hoeveel de energierekening is gestegen en wat verzekeraars vragen om hun woonverzekeringspolis te verlengen.

Trump, van wie de regering bezorgd is geraakt over lage peilingen, met betaalbaarheid als centraal thema, kan terecht opmerken dat de algehele inflatie tot nu toe redelijk bescheiden is geweest onder zijn leiding. De consumentenprijsindex (CPI) is van zijn inauguratie tot en met september met ongeveer 1,6% gestegen, gelijk aan grofweg 2,4% op jaarbasis en niet ver van het 2%-doel van de centrale bank, al wordt dat iets anders gemeten. Voeding voor thuisgebruik, ruwweg de equivalent van supermarktprijzen, steeg met slechts 1,4%.

Maar de prijzen zijn niet gedaald zoals Trump beloofde tijdens zijn verkiezingscampagne en in het begin van zijn termijn, en consumenten ploeteren nog steeds door wat inmiddels bijna vijf jaar aan aanhoudende sticker shock is geworden. 

Sommige prominente CPI-categorieën zijn de afgelopen maanden zelfs scherp gestegen, wat hamburgers zou kunnen veranderen in hetzelfde soort politiek wapen voor Democraten als eierprijzen vorig jaar voor Trump waren.

In september was rundergehakt 14% duurder dan toen Trump weer aantrad; elektriciteitsprijzen lagen meer dan 4% hoger, of rond 6% op geannualiseerde basis, en werden door veel voorspellers nog hoger ingeschat; en woonverzekeringen stegen met ongeveer 10% op jaarbasis.

Er waren in Powells commentaar ook kanttekeningen die erop wijzen dat de betaalbaarheidsstrijd zal voortduren.

Powell wees de woningmarkt aan als een deel van de economie dat blijft worstelen, met waarschijnlijk weinig verlichting door de recente renteverlagingen van de Fed. Hoewel de beleidsrente invloed heeft op langlopende hypotheekrentes, staatsleningen en andere waarden, zei Powell dat het woningprobleem er een is van chronische onderaanbod. 

De hypotheekrentes zijn gematigd sinds ze iets meer dan twee jaar geleden bijna 8% bereikten, maar ze bleven sinds september rond 6,2% hangen, nadat beleggers begonnen in te prijzen wat uiteindelijk kwartpuntverlagingen van de Fed-rente in september, oktober en december werden. Nu de Fed voorlopig pauzeert en andere factoren de langetermijnrentes hoog houden, bewegen ze mogelijk niet veel verder.

Vastgoedbedrijf Redfin meldde deze week dat zowel verkopers als kopers zich terugtrokken, terwijl verkoopprijzen desondanks stegen en hypotheekrentes naar verwachting "op korte termijn grotendeels onveranderd blijven." 

Hypotheekrentes liggen nog steeds ver boven de ultralage niveaus van de circa 15 jaar na de financiële crisis van 2007-2009, toen het Fed-beleid er specifiek op was gericht om de langetermijnleenkosten laag te houden. 

Als er geen sprake is van een ernstige recessie of financiële inzinking, is het onwaarschijnlijk dat hypotheken onder 3% terugkeren. De ineenstorting van de woningsector tijdens die crisis werkt nog steeds door in wat Powell jaren van te weinig bouwen noemde.

"We hebben gewoon lange tijd niet genoeg woningen gebouwd... We kunnen de rente verhogen en verlagen, maar we hebben eigenlijk niet de instrumenten om een seculier woningtekort aan te pakken," zei hij.

Woningbetaalbaarheid blijft een belangrijk thema voor jongere werknemers en gezinnen die het kopen van een huis – en de toename van huishoudelijk vermogen die daar doorgaans mee gepaard gaat – hebben uitgesteld. 

De meest recente woningbouwcijfers van het Census Bureau dateren van augustus, met rapportages die nog steeds vertraagd zijn door de overheidsstillegging, maar op dat moment lagen nieuwe bouwvergunningen 11% lager dan een jaar eerder, terwijl het aantal nieuw gestarte woningen 6% achterbleef ten opzichte van een jaar eerder.

Bouwbanen bereikten midden 2022 een nieuw hoogtepunt tijdens het herstel van de COVID-19-pandemie en bleven groeien tot dit jaar, maar zijn sinds januari grotendeels afgevlakt rond 8,3 miljoen.

Er is zelfs sprake van een algemene stagnatie in de blue-collarbanen die Trump zei nieuw leven in te zullen blazen. De maakindustrie verloor ongeveer 50.000 banen van januari tot en met september; de veel kleinere mijnbouw- en bosbouwsector schrapte circa 15.000 banen.

Positieve kanttekening: de gemiddelde uurlonen van werknemers groeien sneller dan de inflatie, en sommige belangrijke kosten, zoals huur, stijgen nu in een tempo dat meer in lijn ligt met de normen van vóór de pandemie. 

Maar dat heeft het publiek niet blij gemaakt.

Na jaren van toenemende globalisering, waarin goederenprijzen vaak stabiel bleven of zelfs daalden, stijgen ze in het algemeen nu weer na de invoering van tarieven, en zelfs als dat niet veel langer aanhoudt, heeft het geleid tot hogere kosten voor consumenten tijdens het feestdagenseizoen.

Opiniepeilingen hebben daarop gereageerd.

De laatste huishoudenenquête van de New York Fed liet een dalend aandeel zien van mensen die vonden dat ze er beter voor stonden dan een jaar geleden en die dachten dat ze er over een jaar beter aan toe zouden zijn – waarbij beide maatstaven nu vergelijkbaar zijn met die tijdens de ambtstermijn van voormalig president Joe Biden. 

Na een opleving in de nasleep van Trumps verkiezing is ook de Consumentenvertrouwensindex van de Universiteit van Michigan somber geworden, en ondanks een kleine stijging in december zei onderzoeksdirecteur Joanne Hsu dat "de algemene teneur van de opvattingen grotendeels somber is, omdat consumenten de last van hoge prijzen blijven aanhalen."

(Verslaggeving door Howard Schneider; redactie door Dan Burns en Andrea Ricci)

Bron: Reuters. Dit artikel is automatisch vertaald.