Van beleggers
voor beleggers
desktop iconMarkt Monitor

Inloggen

  • Geen account? Registreren

Wachtwoord vergeten?

Donders elektriciteit

Hoe krijgt elektriciteit zijn prijs?

Afgelopen week zat Amsterdam langdurig zonder elektra. Door een stroomstoring reden treinen in en om de hoofdstad niet en dat deed ook mij die dag de das om. Misschien waren uw vriezer en koelkast ook wel de pineut en was u ook de dupe. Ik kreeg die dag in ieder geval het idee om deze column te schrijven.

Elektriciteit is aan aparte commodity; het is namelijk geen grondstof. Met andere woorden, het komt niet in de natuur voor, althans, als we natuurverschijnselen zoals bliksem buiten beschouwing laten. Kortom, elektriciteit moet door de mens worden gegenereerd.

Daarnaast wijkt elektriciteit ook af van andere commodities, omdat het niet kan worden opgeslagen. Althans, niet in grote hoeveelheden op een economisch aanvaardbare wijze; of nòg niet.

Buitenbeentje

Elektriciteit is om nog meer redenen een buitenbeentje als het gaat om de verzamelcategorie verhandelbare commodities. Immers, in tegenstelling tot bij andere commodities, treedt een significant verlies op tijdens transport.

Het zorgt ervoor dat elektriciteit over grote afstanden op hoge spanning wordt getransporteerd (hoogspanningsnetwerk). In Nederland is de hoogste spanning 380 kilovolt (kv), terwijl Rusland en China zelfs kabels herbergen met dubbele cijfers, te weten 760 kv.

Een vierde reden waarom elektriciteit een aparte commodity zou betreffen is omdat het niet de kwaliteitsverschillen kent die nu juist zo kenmerkend zijn voor grondstoffen:

  • goud is - onder meer - in 18 karaat en 24 karaat beschikbaar
  • aardolie is te vinden als lichte, zoete variant (light, sweet), maar ook als zware, zure variant (heavy sour)
  • gas kan van hoogcalorische waarde zijn, terwijl het gas uit Slochteren kan worden geduid als laagcalorisch.
  • gewassen - zoals tarwe, haver, gort en gerst - kunnen goed ogen, maar slechte weersomstandigheden kunnen er voor zorgen dat de oogst uiteindelijk van belabberde kwaliteit is

Bliksems

Terug naar het produceren van elektriciteit. Elektriciteit wordt op diverse wijzen opgewekt. Het kan - onder meer - worden gegenereerd met nucleaire reactoren, centrales die op fossiele brandstoffen worden gestookt, biomassa-gedreven faciliteiten, windturbines, zonnepanelen, waterkrachtcentrales, enzovoorts.

Al deze technische installaties hebben hun eigen kenmerken, zo ook hun eigen financiële plaatje. De kosten voor brandstof verschillen per centrale.

Onder meer door de verschillende typen brandstof, maar zelfs in geval van identieke brandstof verschillen de kosten, wegens verschillende energie-efficiëntie, ofwel stand van de techniek (en dus de mate van geavanceerdheid).

Kostenposten

Daarnaast worden kosten gemaakt voor het compenseren van uitstoot van broeikasgas CO2. De uitstootintensiteit (emissie van koolstofdioxidegas) verschilt per centrale. Ook dit hangt af van hoe geavanceerd het machinepark is.

Nucleaire centrales stoten geen koolstofdioxidegas uit. En waterkrachtcentrales, windturbines en zonnepanelen kennen bovendien de variabele kostencomponent voor brandstof niet. Neerslag, wind en straling zijn immers gratis. Althans, vooralsnog.

Wellicht verandert dat in de toekomst. Immers, wie weet wat er in de toekomst gebeurt? Laten we niet vergeten dat degene die voor 1990 zou hebben geroepen dat op koolstofdioxidegas een prijs zou worden gezet zou voor gek zijn verklaard, of - in sommige contreien - wellicht gestenigd.

Vast en variabel

Energieproducenten krijgen kosten voor hun kiezen, waarvan sommigen een vast karakter hebben, en anderen een variabel karakter. Afschrijvingen, gekoppeld aan investeringen voor installatie van een groot machinepark, zijn behoorlijk constant en dus goed voorspelbaar.

De kosten voor brandstof daarentegen tonen wispelturigheid, en zijn onderhevig aan grote dynamiek. Hoge prijsvolatiliteit leidt tot extra aandacht vanuit het risicomanagementbeleid. Maar ook beïnvloedt dit de prijsvorming.

De prijs op de spotmarkt is extreem volatiel, meer dan enig ander product. De prijs op de Nederlandse groothandelsmarkt beweegt zich doorgaans in de bandbreedte 20 tot 50 euro per magawattuur.

Maar in geval van calamiteiten schiet die prijs zomaar naar een paar honderd euro. Incidenteel zijn zelfs prijzen van duizend, tweeduizend of drieduizend euro te bespeuren.

Merit-order

In de vorige eeuw werd in Europa de prijs van elektriciteit en gas door de overheid bepaald. Sinds de liberalisering beweegt de prijs dynamisch, op de golven van de vrije marktwerking. De vraag- en aanbodcurve is dan van grote relevantie, waarbij het snijvlak als evenwicht geldt (zie figuur).

Snijvlak in de vraag- en aanbodcurve is het evenwicht

 

In de elektriciteitswereld weerspiegelt de zogenoemde merit-order de marginale kosten van productie. Deze kosten weerspiegelen de brandstofkosten plus kosten voor emissierechten (indien relevant) om één eenheid elektra te produceren.

Marktprijs

In onderstaand figuur zijn de marginale kosten van productie (elektriciteitsaanbod) afgezet tegen de vraag. Eigenlijk ziet u de kostprijs (waarde) afgezet tegen de hoeveelheid (volume). Het snijpunt weerspiegelt niet alleen het evenwicht, maar daaruit voortvloeiend derhalve tevens de marktprijs.

U leest ook aan de grafiek af dat onderhoud aan een faciliteit de aanbodcurve doet veranderen, en daarmee de prijs. Immers, de curve bestaat slechts uit faciliteiten die op dat moment beschikbaar zijn.

De windsnelheid daarnaast bepaalt het elektriciteitsaanbod die voortkomt uit turbines. Afwezigheid van wind zorgt er dan ook voor dat dergelijke productiecapaciteit tot nul daalt. Een analoog verhaal geldt voor zonnepanelen en lichtintensiteit.

Marginale kosten van productie (elektriciteitsaanbod) afgezet tegen de vraag

 


Jerry de Leeuw is CEO van Entrima. Dit artikel behelst geen beleggingsadvies. De auteur heeft geen positie in genoemd(e) product(en), noch zal hij daarin op korte termijn positie nemen.

Auteur: Jerry de Leeuw

Jerry de Leeuw is CEO van Entrima. Entrima verstrekt vakinhoudelijke opleidingen voor professionals in de energiemarkten, inzake markten, producten, prijsvorming en handel. Van 1995 tot 2004 was Jerry optiehandelaar (marketmaker) op de beursvloer in Amsterdam.

Meer over Jerry de Leeuw

Recente artikelen van Jerry de Leeuw

  1. jun '17 Ultrakorte contracten op energie 2
  2. jan '06 Lego, ego en Stratego 15
  3. feb '09 Gouden olie 7

Gerelateerd

Reacties

16 Posts
| Omlaag ↓
  1. knax63 24 januari 2017 11:24
    Mooie opsomming en beschrijving van stroom.
    MAAR
    Ik zie nog geen echte doel van dit artikel of lees ik er over heen?

    Ik ben simpel en bereken wat voor mij goed uitkomt en wil natuurlijk voor het image ook wel milieu vriendelijk zijn.
    de meest stroomgebruik beïnvloeding voor gebruikers is bewust gebruiken. IK zit laag in gebruik door dat ik bij aanschaf van artikelen een beetje let op verbruik. Verder heb ik niet zoveel invloed op de energie fabrikanten en dus ook niet op de rekening ervan aan de kosten kant. Ik zie wel dat de overheid dikke accijns er op heeft zitten van 2/3 van de rekening ongeveer!



  2. forum rang 5 aandeeltje! 24 januari 2017 12:17
    Ik zoek ook even naar waar dit artikel naar toe moet leiden, voor de rest is het goed om te beseffen dat dit inderdaad een geheel ander product is dan meest andere fysieke commodities.
    Het toepassen van een demand/supply theorie korte termijn is overigens lastig omdat daar aannames aan ten grondslag liggen die bij electra niet gelden.

    Ik probeer te bedenken wat de ontwikkeling van de votaliteit van de electraprijs gaat doen als het aandeel van wind/zonne/water energie stijgt (met lage marginale kosten), maar waarvan de productievolume op enig moment als zodandig niet beïnvloedbaar is door producent. Dus die kan zich niet laten leiden door het marginaal kosten principe, omdat je er simpel weg weinig mee kan, behalve capaciteit bijplaatsen of weghalen (maar dat is in veel gevallen niet korte termijn).
    De traditionele industrie zal de gaten moeten dichten tussen vraag en aanbod en die zullen economisch gezien handelen vanuit winstmaximalisatie dus i.i.g. niet onder marginale kosten aanbieden. Betekent dit grotere sprongen in spotmarkt?

  3. forum rang 6 Ronald Engels 24 januari 2017 13:42
    Door Overheids subsidies op b.v. Windmolens op zee is de werkelijke prijs van deze Windmolen op zee electriciteit minimaal 120 % hoger dus ruwweg 450 euro/per megawattuur, betaald door de burger via onze dagelijkse en jaarlijkse belastingen aan ieders vriend onze belastingdienst en uitgedeeld via sinterklaas onze nederlandse overheid.
  4. Woudsehoeve 24 januari 2017 14:32
    Opslag word wel degelijk gebruik en ook economisch verantwoord, in Luxemburg is er zelfs een meer op een berg welke nachts wordt gevuld (lage prijzen) een overdag weer geleegd via turbines, efficiëntie is ongeveer 60%, dat kan dus goed uit. Daarnaast wordt nu zo verschikkelijk veel geld uitgegeven aan onderzoek naar opslag dat de opslag snel veel beter wordt en betaalbaar.

    Transport: Er wordt inmiddels veel van DC transport trajecten gebruikgemaakt, vaak zee kabels. De verliezen zijn veel kleiner als bij AC 480kV, ondanks de omzet verliezen. Door decentrale opwekking (woonhuizen en over het land verspreide windmolens en zonneparken) lopen ook de verliezen terug en worden de netwerken stabieler.

    "Nucleaire centrales stoten geen koolstofdioxidegas uit" Dat doen ze dus wel degelijk. En vooral tijdens het bouwen van de centrale, daarnaast is nucleair gewoon te duur en extreem onveilig. (Zie de Engelse reactor Hinkley Point 92.50 pond per MWh voor 35 jaar)

    De kosten voor duurzame energie zakken inmiddels zo snel dat alle andere vormen snel zullen verdwijnen. De garantie prijs voor het recentelijk aan SHELL uitbestede zee windpark is 5,45 cent per kWh, inmiddels is de zonne energie op utility scale daar onder gedoken (niet alleen zonnepanelen maar ook CSP met nacht buffers). Dit is al goedkoper als kolen, zeker als we de kosten van de CO2 en belasting voordelen zouden doorberekenen.

    We staan op een kantelpunt in de energie alle fossiele brandstoffen gaan verdwijnen, op een paar niche plaatsen na, niet omdat er niet genoeg van is maar omdat het te duur wordt. En het gaat sneller als iedereen denkt.

    Zelfs olie staten zien het aankomen en bouwen zelf grote zonne stroom centrales.
  5. forum rang 6 Ronald Engels 24 januari 2017 16:02
    Woudsehoeve je vergeet de kapitaal investerings en bouw kosten van ruwweg 3.4 miljard euro voor windmolenparken zoals voor o.a. Borsele 1, deze worden betaald door de Overheid, via Tennet Co. eigendom van de nederlandse staat. Dus duurzame energie is en blijft zeer zwaar gesubsidieerd, via onze niet transparante Overheid, dus via de belasting betaler.
  6. Woudsehoeve 24 januari 2017 16:14
    Ronald, Je vergeet dat 1 kolen centrale al zoveel kost.....
    De investeringen worden gedaan door de bouwers, de overheid garandeert alleen een stroom prijs van 5.45 cent per kWh, wat eigenlijk gruwelijk goedkoop is. 10 jaar geleden was een prijs van 8 cent voor de consument nog heel gewoon .... Zonder btw en energie belasting.
    Het voordeel is dat we overgaan op elektriciteit, nu hoeft het aan vervanging toe zijnde gas net niet vervangen te worden.

    Alle berekeningen van onafhankelijke instituten geven aan dat het omschakelen naar duurzame energie veel goedkoper is dan de maar fossiele brandstoffen te blijven stoken. Wees geen paranoie struisvogel, doe je huis werk, zoek, lees en wees kritisch. Global Warming is geen Chinees complot...
  7. forum rang 6 Ronald Engels 24 januari 2017 18:10
    Woudsehoeve,
    Bij mijn laatste beste weten, zijn de bouwers van Borsele 1, Tennet Co, en is Dong Energy niet meer als een exploitant/supervisor bouw toezicht en krijgt hiervoor in totaal 74.2 euro per geproduceerde geleverde MWuur, dit is inclusief transport kosten tot Borsele tot aan het nederlandse net.
    Dong is smilling to the Bank, betaald door de belastingbetaler!

    Ik kan geen andere informatie vinden bij de Overheid. Nederlandse Overheid heeft bewust veel te verbergen!

    Overigens totale energie en milieu belasting is 63 % van de geleverde electriciteits kostprijs per kwh voor alle normale consumenten.

    Heb je artikel "Should we celebrate CO2 gelezen" doen, van de canadeze ex-stichter (prof.) van Greenpeace, dit geeft een totaal andere kijk op CO2 als kostbare lijfsbehoud grondstof voor alle groen en ons.

    Wij waren zonder CO2 productie van fossiele brandstoffen op weg naar uitsterven in de toekomst.
    -300 tot 400 ppm CO2 is niets bijzonders, miljoenen jaren geleden zaten we met ijskoude temperaturen op 600 ppm plus. CO2 is nodig voor ons overleven en wordt circulair geconsumeerd door groenvoorzieningen en terug geproduceerd via fossiele brandstoffen, een circulaire nooit stoppende cyclus.
    -Bovendien verandert regelmatig de afstand tussen onze zon en de aarde over miljoenen jaren met enkele miljoenen kilometers! Dus wie heeft gelijk? Wie kent de echte waarheid?
    -Ik ben ook voor een schoon milieu, maar ben tegen alle subsidies en alle belasting voordelen, daar dit nadelen zijn voor de gewone hardwerkende en teveel belasting betalende burger!

    Lees het artikel maar eens van een bekeerde professor, succes ermee!
  8. forum rang 6 Ronald Engels 24 januari 2017 18:30
    Woudsehoeve,
    Overigens kost een 98.5 % schone kolencentrale van 1.000 MWuur slechts 1.2 miljard euro, ik heb mijn hele leven dit soort projecten gebouwd en in bedrijf gesteld als hoofdverantwoordelijk technician/manager wereldwijd.

    Kolencentrales kunnen economisch 98.5vol. % schoon worden gebouwd met slechts 1.5vol. % CO2 in de rookgassen en zonder enige andere emissies en of fly-ash uitstoot.

    CO2 is dan beschikbaar als zeer waardevolle grondstof met een leverings waarde van 130 euro/per ton en fly-ash kan door de industrie hergebruikt worden, b.v. in wegen en betonbouw na neutralisatie fly-ash.

    Alles is dus gewoon oplosbaar door Ingenieurs en Technici en b.v. TNO Delft als ze maar de opdracht hiertoe krijgen en er iets aan mogen verdienen. Simpel een kind kan de was doen, de Overheid heeft slechts 2 linker handen en heeft totaal geen Overview over alle mogelijke Technologieen.

    Alleen echte zeer ervaren vakmensen hebben deze kennis, zij zijn echter gestorven of reeds vele jaren met pensioen.
  9. Woudsehoeve 25 januari 2017 08:22
    @Ronald: Moet toch eens beter leren googelen als je bij 1 afgedankte professor uit komt mbt CO2.
    De laatste tender voor wind op zee was 54.5 euro per MWh, beetje bijblijven. Daarvoor verzorgen ze alles over de lifetime van de windmolens. De verwachting is dat over 5 jaar helemaal geen subsidie meer nodig is.
    zie "https://www.nrc.nl/nieuws/2016/12/12/shell-bouwt-tweede-windpark-borssele-5767847-a1536318"

    Een schone kolencentrale bestaat niet. Daar zijn alle wetenschappers het over eens. Als alle CO2 zou worden afgevangen kan je het aan de straatstenen niet kwijt.

    Ik ben zelf technisch ingenieur en weet dat niet alles op is te lossen. Zelfs niet tegen iedere prijs. Er zijn nu goede alternatieven voor handen, laat de kolen en olie in de grond zitten ipv het domweg te verbranden, daar is de grondstof te waardevol voor.

    Onze samenleving is op weg naar een volledige elektrificatie, schoon en flexibel.
  10. Marinus Ridderkerk 25 januari 2017 18:22
    Het zou inderdaad goed zijn als iedereen eens nadenkt. Er zijn ontzettend veel windmolens nodig om in de winter (dan heb je niets aan zonnepanelen) te kunnen voldoen aan de vraag naar elektriciteit. En dan moet het ook nog eens flink waaien. Maar liefst ook weer niet te hard, dan staan ze weer stil.
    Na 2035 - 2040 (en mogelijk al eerder) neemt de beschikbaarheid aan makkelijk winbare fossiele brandstoffen flink af en zullen we noodgedwongen de beschikking moeten hebben over een andere betrouwbare productie van elektriciteit, dus kerncentrales. Maar dan moeten we niet te lang wachten met het bouwen hiervan.
  11. forum rang 6 Ronald Engels 25 januari 2017 23:31
    Heren op dit forum:

    let's wait and see who is right on the need for clean coal power and chemicals from coal production, coal gassification and POX Partial Oxydation Reactions in 50 to 100 years from now?

    I know what I talk about as an engineer who has been around the world for 48 years.

    Windmills at Sea will all be bancrupt in 15 years from now without any subsidization and ggovernment support. Its already happening in some places, bancrupt windmillparcs, just look to Belgium!
  12. Woudsehoeve 26 januari 2017 09:31
    @Marinus: Er zijn inderdaad zeer veel windmolens nodig, een 25000 om mee te beginnen. Zonnepanelen doen het best wel goed in de winter, alleen minder goed als in de zomer. verhouding 1:5 afhankelijk van de hoek. Windmolens weer beter in de winter.
    De windmolens op zee worden zo hoog dat het bijna altijd en stabiel (ergens) waait. We moeten niet alleen aan Nederland denken maar ook daar buiten de energie markt wordt een globale markt, er is altijd wel ergens energie beschikbaar, wind, zon, water, tidal, opslag, biomassa etc.

    Ik heb in kerncentrales gewekt, nee dat is niet wat we willen, gewoon te gevaarlijk, als het fout kan gaan gaat het ook fout (wet van murpy) kijk maar naar Japan. Bij een windmolen vallen hoogstens de wieken er af ....

    @Ronald: Thorium is ook te gevaarlijk, het rendement laag, de brandstof voorraden niet erg hoog. Pas nog een hele wetenschappelijke verhandeling over gelezen. Het zou ook nog lang duren voordat het beschikbaar is.
    "Clean coal power" bestaat niet de opgewekte CO2 komt altijd weer ergens vrij.
    Windmolens op zee maken een ontwikkeling fase mee. Bij de beginners zullen er altijd slachtoffers vallen, vaak door te optimistische aannames of gewoon wanbeleid. Als we kijken naar meewind (ontstaan uit het faillissement van een windpart in ontwikkeling) zie je dat het gewoon rendabel is, de subsidies nemen nu al af, en ze kunnen over 5 jaar zonder.

    Wachten is geen optie (we hebben geen Planet B): Als we moeten wachten op Thorium 40 jaar? Wachten op POX?? hoeveel jaar? Fusie nog steeds 40 jaar, "veilige Nucleair? kijk naar Engeland hoeveel subsidie daar bij die reactor moet ruim 10 cent per kWh over 35 jaar!!! Wind op zee is al de helft.
    De realiteit is dat wanneer we doorgaan op het huidige niveau fossiele brandstoffen verstoken we over 50 jaar in Nederland onder 9 of 20 meter water staan. Dat kunnen we niet tegen houden met een paar dijken, alleen met het tegen gaan van de "Global warming".

    Geloof niet alle jubel verhalen van onderzoekers die beweren weer een geweldige nieuwe technologie te hebben ontwikkeld.... o ja ze moeten wel even geld hebben voor de door ontwikkeling ... 10 jaar ... hoor je nooit meer wat van, hoeveel geweldige zonnepanelen technieken ik al heb langs zien komen ??? heel weinig tot geen zien lukken. Alleen die niet vragen om geld kunnen het waar maken en hebben vaak een groot bedrijf achter zich.

    Het internet geeft veel informatie, niet altijd juist, maar vaak ook wel, zoek en lees, geloof niet alles, vind de consensus, verdiep je in de techniek zelf, niet alleen de verhalen, vergeet je stokpaardje, "Hope is not a stratigy". Geloof niet in dingen alleen omdat het erg leuk zou zijn als het ging lukken. Wees kritisch.

    Energy ? Think global, uiteindelijk wereldwijd (behalve USA want die maken het zelf :( )
  13. Marinus Ridderkerk 26 januari 2017 15:02
    @Woudsehoeve: 25.000 molens is amper genoeg voor het huidige elektriciteitsverbruik,dat slechts ongeveer 13 tot 14% is van het totale energieverbruik. U wilt toch volledige elektrificatie? Dus een veelvoud hiervan is nodig.Ik ben overigens een groot voorstander van elektrificatie.

    Uit eigen ervaring weet ik dat zonnepanelen in de maanden november tot en met half februari hooguit 10% opleveren van de opbrengst in bijvoorbeeld juni en juli.
    Opslag? Er is nog geen enkel uitzicht op serieuze opslag.Zou inderdaad mooi zijn als er iets ontdekt wordt om dit grootschalig te kunnen doen. Om elektriciteit te kunnen opslaan betekent echter ook dat op dagen dat het waait nog meer moet worden opgewekt (meer dan het verbruik) dus nog meer molens.
    Tot nog toe zijn er slechts 3 serieuze incidenten met kerncentrales. Waarbij alleen het incident in Chernobyl tot slachtoffers heeft geleid. Het is dus alleen een gevoel van onveiligheid dat mensen ertoe beweegt tegen kerncentrales te zijn.
16 Posts
|Omhoog ↑

Meedoen aan de discussie?

Word nu gratis lid of log in met je emailadres en wachtwoord

Lees verder op het IEX netwerk Let op: Artikelen linken naar andere sites

Gesponsorde links