| |
Grote Depressie
Vergeet 1929, kijk liever naar 1873
25 oktober 2008 | Het Financieele Dagblad
Door: Boer, M. de
Marcel de Boer
Het financiële systeem schudt op zijn grondvesten. Het is verleidelijk om terug te blikken op wat er in 1929 gebeurde, maar die vergelijking gaat mank. Kijk naar 1873.
Amsterdam
Sinds Zwarte Maandag 29 september heeft de beurs in Amsterdam bijna een derde van haar waarde prijsgegeven. Sinds die dag ook duiken ze op: de verhalen over de krach op Wall Street in 1929 en hoe deze de wereld in een depressie stortte.
Omvallende banken, beleggers aan de bedelstaf, spaarders die hun geld kwijtraakten, bedrijven die geen geld meer te leen kregen... het lijkt het verhaal van vandaag. Met die toevoeging dat de monetaire autoriteiten hebben geleerd van de fouten die ze destijds maakten. Dit keer laten ze de banken die in de problemen komen niet aan hun lot over, en bovendien pompen ze miljarden in de geldmarkt om het systeem draaiende te houden. De reële economie zal wel behoed blijven voor al te veel rampspoed, is de gedachte.
Maar of de lessen van 1929 soelaas bieden, is nog maar helemaal de vraag. De huidige problemen zijn namelijk van een heel andere aard dan die van een kleine tachtig jaar geleden.
Toen was er een enorme overproductie in de landbouw. Nu kampen we met een voedseltekort. Ook de industrie maakte destijds veel meer producten dan waar vraag naar was, simpelweg omdat de lonen veel te laag waren. Bedrijven bouwden daarom steeds grotere voorraden op. Met de huidige voorraadbeheersystemen is daar nu absoluut geen sprake van. Bovendien zijn de lonen nu zo hoog dat er eerder een gebrek aan producten is. Een blik op de relatief hoge inflatiecijfers maakt dat nog altijd duidelijk.
Verder zijn er nu geen grote industriële naties, zoals Duitsland, die jaarlijks miljarden aan herstelbetalingen moeten betalen aan de overwinnaars van een wereldoorlog. En ook is er geen rigide Gouden Standaard waaraan de belangrijkste munten in de wereld zijn gekoppeld.
Iemand die toch graag parallellen trekt, moet simpelweg een halve eeuw verder in de geschiedenis kijken, naar de 'Paniek van 1873'. Net als nu was er toen een enorme zeepbel op de huizenmarkt geblazen en waren heel veel banken geïnfecteerd met allerhande complexe financiële producten waarvan niemand nog wist wat er de fundamentele waarde van was. Er was een geldmarkt die krakend tot stilstand kwam, waarna de aandelenbeurzen in de VS en Europa instortten.
Het resultaat was een depressie die 23 jaar duurde. En een fase in de geschiedenis die tot de crisis in de jaren dertig bekendstond als de Grote Depressie.
Pagina 19: Lange Depressie
|
Huidige crisis lijkt verdacht veel op begin van Lange Depressie van 1873
25 oktober 2008 | Het Financieele Dagblad
Door: Boer, M. de
Marcel de Boer
Banken klappen in elkaar, koersen duiken omlaag en bedrijfswinsten kelderen. Het is crisis. En het lijkt sterk op 1873, het jaar dat in de VS de Lange Depressie begint.
Steeds luider klinken de waarschuwingen. 'Ze houden het niet. Ze zitten tot hun nek in die malle complexe financiële producten waarvan niemand weet of ze nog iets waard zijn. Stap eruit nu het nog kan.'
Nee, het is niet de zomer van 2008 en het gaat niet om de Amerikaanse zakenbank Lehman Brothers. Het is wel zomer, maar dan die van 1873. En de bank waar steeds openlijker voor gewaarschuwd wordt, is Jay Cooke & Company uit Philadelphia.
De bank is in de voorgaande jaren uitgegroeid tot een van de belangrijkste instellingen in het Amerikaanse financiële systeem. Die positie dankt ze aan haar beleid om schuldpapier van de machtige spoorwegmaatschappijen te bundelen, op te knippen, opnieuw te verpakken en met een strik eromheen door te verkopen aan andere financiële instellingen. Het spoor levert tamelijk risicoloos een mooie stabiele stroom van inkomsten op, zeggen de managers van Jay Cooke graag tegen hun klanten.
Maar begin jaren zeventig wordt duidelijk dat de prognoses van de spoorwegmaatschappijen niet realistisch zijn. De investeringen in rails, materieel en overlaadstations kunnen nooit worden terugverdiend. En terwijl Jay Cooke gedwongen wordt de complexe producten op de eigen balans te zetten, moeten de spoorwegen op de geldmarkt krediet opnemen om aan hun verplichtingen te kunnen voldoen.
In september 1873 dondert het kaartenhuis ineen. Aanleiding is een plotselinge forse stijging van de tarieven op de geldmarkt, waardoor de spoorwegmaatschappijen de handdoek in de ring werpen. Snel blijkt dat het onderpand van de producten van Jay Cooke waardeloos is geworden. De crediteuren van de bank eisen hun geld op. Het bedrijf gaat bankroet, vervolgens gaan de instellingen die geïnfecteerd zijn met de producten van Jay Cooke onderuit. En wanneer Wall Street nog diezelfde maand ook tegen zware verliezen op loopt, worden nog eens honderden andere banken het gat in gezogen dat Jay Cooke met de spoorlijnen heeft gegraven.
Het is het begin van de Lange Depressie. Door het failliet van alle banken komt de kredietverlening tot stilstand. Bedrijven met schulden of bedrijven die voor hun financiering afhankelijk zijn van de geld- en kapitaalmarkten, gaan stuk voor stuk ten onder, inclusief 57 handelsfirma's op Wall Street en 89 spoorwegmaatschappijen. De werkloosheid loopt in de industriegebieden op tot ruim een kwart van de beroepsbevolking. Een stad als New York wordt het speelveld van bendes en overal in het land duiken zwervers op die vanaf dat moment tramps en bums worden genoemd.
De Lange Depressie is een periode die met weinig ups en heel veel downs 23 jaar duurt en volgens Amerikaanse historici probleemloos op één lijn kan worden gesteld met de Grote Depressie een halve eeuw later. 'Mijn oma vertelde geregeld over de ellende in de jaren dertig', schrijft historicus Ron Chertow in zijn boek over de grote bankier John Pierpont Morgan. 'Ze zei er echter wel altijd bij dat het wel meeviel vergeleken met de ellende die háár oma moest doorstaan.'
De Lange Depressie was zeker niet een puur Amerikaans fenomeen. Een deel van het probleem dat leidde tot de 'Paniek van september 1873' lag in Europa. Het begon allemaal rond 1870 met de oprichting van overheidsinstellingen in zowel Oostenrijk-Hongarije, als Duitsland en Frankrijk ter stimulering van de woningbouw in Wenen, Berlijn en Parijs. De steden moesten de kosmopolitische uitstraling hebben die bij een moderne staat hoort, zo was de gedachte. Projectontwikkelaars konden tegen een spotgoedkoop tarief geld lenen bij de Freddie Macs en Fannie Maes van die tijd. Al snel waren de drie hoofdsteden in de ban van een enorme bouwwoede. De prijs van bouwland snelde er omhoog en dat was voor particuliere financiers aanleiding om de projectontwikkelaars van nieuw krediet te voorzien. Daarbij dienden de veelal nog maar half afgebouwde woningen, of zelfs alleen maar de tekeningen van nieuwe woningen als onderpand.
Het duurde niet lang voordat de zeepbel die geblazen werd barstte. De vraag naar de statige gebouwen die nog altijd Wenen en Parijs kenmerken, was lang niet zo groot als verwacht. Sterker, het hele economische fundament in Europa was veel wankeler dan gedacht. Want juist in die tijd kwam er een kracht opzetten die we nu globalisering noemen. Terwijl Rusland en Oost-Europa met middeleeuwse productiewijzen Europa van graan voorzagen, zetten de boeren in de VS alle nieuwe productiemiddelen in die tot hun beschikking stonden. Vanaf het begin van de jaren zeventig begonnen ze hun graan met grote stoomschepen naar Europa te exporteren en al spoedig werden de Europese boeren finaal weggeconcurreerd. Met de productie van vlees gebeurde hetzelfde en toen ze leerden hoe ze kerosine uit ruwe olie moesten raffineren, was vlak daarna de Europese koolzaadindustrie uitgeteld.
De financiers die als eerste te maken kregen met de crisis in de agrarische sectoren waren banken in Oostenrijk. Vanaf mei 1873 begonnen ze om te vallen en dat leidde nog die maand tot een crash op de beurs van Wenen. Precies op dat moment ging in Berlijn spoorwegmaatschappij Bethel Henry Strousberg failliet, wat de zeepbel op de beurzen van het Duitse keizerrijk deed barsten. Vervolgens ging ook die van Parijs kopje-onder.
Londen, het financiële centrum van de wereld, keek ondertussen met angst en beven naar de financiële ineenstorting op het Europese continent. De banken hadden geen idee welke 'exposure' collegabanken precies hadden. Ze vertrouwden elkaar niet meer en durfden elkaar geen geld meer te lenen. Daardoor vlogen de tarieven op de geldmarkt omhoog, tot op een zeker ogenblik de hele markt stil kwam te liggen. Het was op dat moment dat de Amerikaanse spoorwegmaatschappijen door het ijs zakten.
De reactie van de politiek was even voorspelbaar als contraproductief: bescherming van de eigen markt. Het vrijhandelsbeleid van Bismarck in Duitsland werd ingeruild voor een conservatief autarkisch beleid. Zijn collega in Frankrijk, Jules Grévy, deed even later hetzelfde en nog weer wat later wist Benjamin Harrison de Amerikaanse presidentsverkiezingen te winnen met een campagne waarin maar één woord centraal stond: protectionisme.
Om voor hun grondstoffen niet langer afhankelijk te zijn van anderen en in de hoop nieuwe markten te vinden, stortten de Europese naties zich op Afrika en Azië. In Oost-Europa werd ondertussen vooral naar zondebokken gezocht. Die werden vooral gevonden in de joden, met grootschalige pogroms tot gevolg. Maar daar houdt de vergelijking met de crisis van nu op.
Marcel de Boer is redacteur van Het Financieele Dagblad. E-mail: boer@fd.nl
Werelddip
|
!@#$!@! schreef:
In Oost-Europa werd ondertussen vooral naar zondebokken gezocht. Die werden vooral gevonden in de joden, met grootschalige pogroms tot gevolg. Maar daar houdt de vergelijking met de crisis van nu op.
Zodra het misgaat zoeken we een zondebok.. daar hoef je geen seconde over te twijfelen
'Dit keer is het anders' Ja, dat wordt elke keer weer gezegd..
Trouwens zelfs nu het eigenlijk uitstekend gaat zitten we al met een Wilders en zijn ideeen die door een (te) groot deel van de bevolking ondersteund worden.
|
ff zoeken en gij vindt............
http://www.iex.nl/forum/topic.asp?forum=23&topic=1178079&Page=1
|
Howdy,
1929, 1873 ?
Wat denk je van 1492 ?
>--:-)-->
|
En wat denk je van 1066: William... Hastings.... Doomsday Book...
Doom and Gloom, daar komt het van.
Amor Arrows schreef:
Wat denk je van 1492 ?
|
Amor Arrows schreef:
Howdy,
1929, 1873 ?
Wat denk je van 1492 ?
>--:-)-->
"conquest of paradise"
MVG Vito
|
Serieus: de paralellen zijn VEEL groter met de crisis van 1907. Lees dit maar eens:
http://en.wikipedia.org/wiki/Panic_of_1907
Staat ook bij wat de Dow Jones deed in die dagen...
|
50% daling van 1907 hebben we al gehad in europa...
|
| |
|
AEX opent licht in de min
|
| AEX | DOW | NASD | FTSE | DAX |  | | AEX-inde | 317,58 | +0,34% | | EUR/USD | 1,3735 | +0,55% | | FRANKF.- | 5.512,23 | +0,50% | | Gold Wor | 1.069,55 | +0,63% | | LONDEN-F | 5.123,27 | +0,61% | | NY-DJ-In | 9.908,39 | -1,04% | | NY-Nasda | 2.126,05 | -0,70% |
 |
Stijgers
Dalers
|
| |
Markt vandaag
