mail dit artikel    print dit artikel

Ken uw klassieken

Dank voor je eigen waardevolle reactie. Ik tutoyeer je omdat ik aan je e-mailadres zie dat je studeert aan de Universiteit van Twente. Er wordt in de beleggingswereld al genoeg formeel gecommuniceerd.

Gelukkig ben ik niet de enige die negatief durft te zijn over de huidige situatie op de financiële markten. Ik ben inmiddels in goed gezelschap. Vorig weekeinde publiceerde de onvolprezen rubriek Breaking Views in de Wall Street Journal een waarschuwing dat door het leeglopen van de aandelenluchtbel de beurzen in 2002 nog wel eens slechter zouden kunnen presteren dan het afgelopen jaar. Daarnaast is ook Van Dongen negatief over de situatie waarin we ons bevinden (zie ook Van Dongen 2002: kwaliteit, geen pulp ). Het feit dat van Dongen een goede boterham in de financiële wereld verdient, maakt zijn uitspraken des te opmerkelijk. Gelukkig durft hij eerlijk voor zijn mening uit te komen, al is het dan met een balkje over zijn ogen.

Ook Kees de Kort van Nieuwe Doelen Effecten waarschuwt op Business Nieuws Radio al lang voor de gevaren van de beursgekte van afgelopen jaren. Ook bij de banken en andere financiële bedrijven zijn genoeg mensen met voldoende historisch besef om te begrijpen dat de wereldeconomie zich op een heel gevaarlijk punt bevindt. Het grote probleem is alleen, dat de meeste van hen, met de juiste kennis van zaken, de feiten op dit moment het liefst negeren of zelfs ontkennen.

Ontkenning van negatieve feiten is zelfs één van de sterkste psychologische karaktertrekken van de mens. Zo kijkt iedereen graag en vaak naar zijn portfolio als deze op winst staat. Bij verlies verdwijnt die behoefte opvallend genoeg vrijwel volledig.

Als journalist kan ik gemakkelijker een stapje achteruit doen om alles van vanaf een afstandje te aanschouwen. Met deze distantie kost het niet veel moeite om te zien dat we hier niet (meer) te maken hebben met een simpele voorraadrecessie.

Nee, we zijn getuige van het begin van het einde van een klassieke bubbeleconomie. Het is naïef om te denken dat we daar niet meer van zullen merken dan een paar kwartalen van economische stagnatie. En er vanuit te gaan dat daarna het feest weer vrolijk verder gaat. Dat we kunnen stoppen met werken als we 50 zijn, allemaal een huis kopen van een miljoen met op de oprit een lease-auto van een ton. Het verleden leert ons dat we niet ongestraft ontsnappen na zoveel jaren van (gefinancierde) voorspoed.

De feiten lijken dus duidelijk, alleen willen banken en andere financiële instituten ze dus liever niet onder ogen zien. Wim Duisenberg praat ons en zichzelf moed in en garandeert nogmaals dat er geen recessie komt. Een laatste poging om de consumptie en aandelenkoersen op peil te houden. Wie het boek over de geschiedenis van financiële crises van Kindleberger heeft gelezen, herkent het patroon. Eerst de hype dan de ontnuchtering gevolgd door de crash. De fases zijn sinds de tulpenbollenhype in Nederland van de 17e eeuw klassiek. Het gebeurde tijdens en na de waanzin van de jaren twintig in de vorige eeuw in de VS en in Japan de afgelopen 20 jaar.

Door mijn werk als verslaggever voor RTL Z kom ik nog al eens bankiers en analisten tegen. Als het interview voorbij is en de camera uitstaat, blijken ze vaak veel realistischer en negatiever over de vooruitzichten. Wie baan en bonus wil blijven behouden, doet er goed aan niet te negatief te zijn. Ik herinner mij een interview met oud analist en IEX-columnist Jaap Koelewijn, nu in dienst bij de STE, waarin hij vertelde dat hij bij zijn baas op het matje moest komen omdat hij een bedrijf een verkoopadvies had gegeven. Hij kreeg te horen dat dit niet de bedoeling was.

Het grootste probleem in de financiële wereld is dat de mensen met de juiste kennis van zaken de adviseurs op middelbaar niveau graag dom houden. Al die kennis over te hoge waarderingen, beurshypes en crashes zou de verkoopgesprekken alleen maar moeilijker maken. De zogenaamde beleggingsadviseur is en blijft in eerste plaats een verkoper. De bonussen en provisies zijn belangrijker dan de kwaliteit van de adviezen. ING-topman Kist kwam er afgelopen jaar zelfs rond voor uit door op te merken dat de bestaande klanten meer uitgemolken moeten worden. Wie in deze toch moeilijke tijden de miljardenwinsten van de ING ziet, weet dat dat aardig lukt.

De afgelopen jaren kwam ik de nodige hypotheekverkopers en beleggingsadviseurs tegen, vaak stelde ik dezelfde vraag:”Wat was de langste periode de afgelopen eeuw waarin aandelen geen rendement opleverden.” Hel leverde slecht glazige blikken op. Niemand wist het antwoord. Dat betekent dat de gesprekspartners van vrijwel alle particulieren die de afgelopen jaren beleggingsproducten hebben aangeschaft, niet in staat waren een afgewogen advies uit te brengen. Het gehele financiële kaartenhuis is gebaseerd op een verwacht rendement van minimaal 8% tot 10% per jaar. Realistisch als je de aandelen goedkoop koopt, maar levensgevaarlijk aan het einde van de langste periode van hoogconjunctuur ooit.

De reden is datbeleggers de neiging hebben om te overdrijven. Na een aantal erg goede beursjaren worden aandelen steeds meer overgewaardeerd. Aandelen kopen voor de lange termijn brengt op zo’n moment grote risico’s met zich mee. Het tegenovergestelde is ook waar. Na jaren van recessie en dalende koersen wil vaak bijna niemand meer aandelen bezitten. Er is sprake van een enorme onderwaardering. Op zo’n moment kopen levert de grootste beleggingswinsten.

Ook aandelenrendementen hebben dus te maken met een mechanisme dat statistici kennen als “ Regression to the mean”, of in goed Nederlands “terugkeer naar het gemiddelde”. Dit mechanisme zorgt na een lange periode van onder of overperformance op de beurs uiteindelijk altijd voor een correctie die het gemiddelde beleggingsrendement weer terugbrengt in de buurt van een historisch gemiddelde koerswinst van ongeveer 7%. Doordat de indexen de afgelopen 15 jaar gemiddeld 15% rendement hebben gemaakt, betekent dit dat de kans groot is op een langdurige periode met sterk negatieve rendementen.

Pas in 1954 was de Dow weer op het oude niveau van 1929. Ook tussen 1962 en 1982 behaalden beleggers die de Dow volgden, geen rendement. In Japan hebben indexbeleggers sinds 1986 nog geen gulden verdiend. Als we de inflatie in deze situaties meerekenen, blijkt beleggen in deze periodes zelfs geld gekost te hebben.

Ook journalisten zijn vaak niet op de hoogte van de economische klassieken en laten na kritische opmerkingen te maken. Hierdoor is nu een situatie ontstaan van collectief gezichtsbedrog. Het herstel komt binnen een halfjaar horen we nu al meer dan een jaar. Alleen informatie die past in het “geveegde” straatje wordt verspreid. Op een journalistenbriefing van Fortis over de vooruitzichten voor 2002 vorige week werd uitvoerig stil gestaan bij de relatief normale koers-winstverhouding van 15-20 van de AEX. Over de hoge waardering van de Dow (k/w 30) en de extreme waardering van de Nasdaq (k/w 50) werd met geen woord gerept. Breng je het wel ter sprake dan ben je een doemdenker.

Vaak krijg ik het verwijt dat ik te bearish ben en of een zwartkijker. Het tegendeel is waar! Volgens mijn vriendin heb ik een bijna ziekelijke neiging in elk nadeel een voordeel te zien en ook schaam ik mij niet om opportunistisch mee te profiteren van de speculatieve mogelijkheden in beleggingsland. Ik kocht de afgelopen vijf jaar verscheidene appartementen in Amsterdam toen bleek dat de prijzen een sterk stijgende trend vertoonden. Maar ik moet bekennen de dit jaar de helft is verkocht en om in de handelstermen van Van Dongen te spreken, de rest wordt de komende maanden “aangelapt”. De gouden tijden zijn in mijn ogen voorlopig voorbij. Cash is King

Met vriendelijke groeten en de beste wensen voor 2002,

Willem Middelkoop

PS

Hieronder een aantal boeken die mij erg hebben geholpen de huidige markt een beetje beter te leren begrijpen

Rijk Blijven- Het verhaal van 4 eeuwen Nederlandse rente en aandelen door de professionele belegger Martien van Winden (2000)

Dat er dit keer niets nieuws onder de zon is blijkt uit de volgende alinea;

“ In 1720 komt er een abrupt einde aan een lange periode van stijgende koersen. Het sprookje is uit. De economische schade is aanzienlijk als ondernemingen niet langer een beroep kunnen doen op de voorheen goedwillende en goedgelovige belegger.”

Mania’s, Panic’s and Crashes- A history of financial crisis door Charles P. Kindleberger (1978/1996)

Opgeleid in de jaren veertig van de twintigste eeuw heeft Kindleberger zijn leven lang gewijd aan de bestudering van de economie. In dit boek dat ook begint met de tulpenmanie van de 17e eeuw maakt hij duidelijk dat het gedrag van de massa nooit wezenlijk is veranderd. Ondanks de groei van de communicatie en informatie blijven hypes, paniek en crashes van alle tijden.

Against The Gods- The remarkable story of risk door Peter L. Bernstein (1996)

Nu al een klassieker waarin de geschiedenis van de wetenschap over kansen en risico’s wordt verteld.

“Over 30 years there is a 5 % chance that a 100 % stock portfolio will grow by less than 20 % and a five percent chance that owners of this portfolio could end up over fifty times richer ”

Stem of voeg toe aan :