Verlaat de kudde

De drang om te doen wat anderen doen, heeft een grote invloed op onze beslissingen. Toch zijn de meesten van ons zich dat nauwelijks bewust. Conformeren aan de groep of aan maatschappelijke normen is een cruciaal aspect van ons mens zijn. Een primitief instinct, diep geworteld in onze hersenen, dat ons ertoe aanzet de veiligheid van de kudde op te zoeken.

Uit onderzoek blijkt dat wij ons ook echt beter voelen als wij deel uitmaken van de kudde, in plaats van op onszelf zijn aangewezen. Maar bij beleggingen is navolging niet zonder gevaar. Kuddegedrag op de beleggingsmarkt kan de waarde van bepaalde beleggingssectoren of aandelen tot extreme hoogten opstuwen, waardoor er zeepbellen ontstaan, die uiteindelijk altijd weer uiteenspatten.

Solomon Asch was een baanbrekende psycholoog, die in de jaren vijftig van de vorige eeuw een reeks onthullende experimenten over aanpassingsgedrag verrichte. Hieruit bleek dat mensen daadwerkelijk bereid zijn om fundamentele cognitieve vergissingen te maken, als zij maar mee kunnen gaan met de stroom.

Asch* plaatste individuele deelnemers in groepen waarvan alle overige leden (medeplichtigen genoemd) waren betrokken bij het experiment. De opdracht was om de lengte te beoordelen van een verticale lijn (1) in vergelijking met drie andere lijnen (2). Ook moest men aangeven welke van die drie lijnen qua lengte overeenkwam met de eerste. De echte deelnemers kregen de vraag als laatste voorgelegd.

Na een aantal ronden waarin de medeplichtigen de vraag juist hadden beantwoord, gingen ze ertoe over de vraag bewust fout te beantwoorden om de groepsdruk op de echte deelnemer op te voeren. Al met al ging ongeveer één derde van de deelnemers in deze situatie mee met de onjuiste meerderheid. Opvallend genoeg conformeerde maar liefst 75% van de echte deelnemers zich minstens éénmaal aan het foute antwoord.

Rechte eind
Gelukkig ontdekte Asch niet alleen dat mensen zich vrij gemakkelijk laten verleiden tot aanpassingsgedrag, maar ook dat het niet moeilijk was om ze daar weer vanaf te brengen. In vervolgexperimenten plaatste Asch één rationele dwarsligger in de groep, die zich tegen de groep verzette zodra deze het mis had. Opvallend was dat er maar één weldenkend persoon nodig was die de groep tegensprak, om te zorgen dat de echte deelnemer plotseling ook zijn echte gedachten uitsprak en stelling nam.

Asch toonde aan dat er psychologische argumenten zijn om advocaat van de duivel te spelen. Beleggers zouden bij hun beleggingen de tijd moeten nemen voor het analyseren van hun beslissingen en het onderzoeken van een tegengestelde opvatting. Met name wanneer zij handelen op een wijze die overeenstemt met die van tal van overige beleggers. Een dergelijke bewuste en weloverwogen poging om tegendraads te zijn en af te wijken van de kudde, zou zeer effectief kunnen zijn bij het beleggen.

Al heeft de massa het vaak bij het rechte eind op markten voor momentumbeleggen, er zijn talloze voorbeelden van hoe de kudde het mis had op het moment dat de markt zich op een keerpunt bevond. De enorme toeloop op aandelen in technologiebedrijven aan het eind van de jaren negentig is een klassiek voorbeeld van kuddegedrag. Hoe extremer de waarderingen werden, des te meer de massa zijn best deed het te doen voorkomen dat verticale lijnen van andere omvang even hoog reikten.

Actief en strategisch beleggen
Toch waren er genoeg cynici die daar tegenin gingen. Zij onderzochten de waarde van deze aandelen aan de hand van alom beproefde fundamentele maatstaven die uitgingen van absolute winst. Uiteraard bleek die tegengestelde opvatting zeer succesvol. Een belegger kan ook een aantal praktische maatregelen overwegen om de blootstelling aan zeepbellen op de aandelenmarkt te beperken. Zo zijn er aanwijzingen dat beurswaardegewogen indices de opvattingen van de kudde vaak te sterk weergeven. Omdat zij nu eenmaal uitgaan van de koers, kennen ze stelselmatig een te hoge weging toe aan sexy, overgewaardeerde aandelen.

Het is dan ook cruciaal om actief en strategisch te beleggen, wil men dergelijke concentraties vermijden, wanneer de risico’s zwaarder gaan wegen dan de beloningen. Vanwege het probleem met beurswaardegewogen indices kunnen we echter ook de nodige vraagtekens plaatsen bij de waarde van benchmarking. Daarom winnen unconstrained funds, die worden beheerd zonder koppeling met een benchmark, onder fondsaanbieders en beleggers aan populariteit.

Unconstrained funds bieden de belegger een geheel andere aanpak. Doordat de portefeuillebeheerder is bevrijd van het keurslijf van een marktkapitalisatiebenchmark, zijn de obstakels weggenomen om te beleggen op basis van beste ideeën. Daarbij wordt enkel en alleen gekeken naar een absolute afweging van de risico’s en de beloning.

*Asch, Solomon. 1958. "Effects of Group Pressure Upon the Modification and Distortion of Judgements."

De in dit artikel geformuleerde opvattingen en opinies zijn van die van de auteur en vertegenwoordigen niet per definitie de opvattingen van Fidelity. Dit artikel is uitsluitend bedoeld ter informatie en moet niet worden opgevat als aanbeveling voor beleggingen.