Het was een opmerkelijk optreden van Hans Hoogervorst in Pauw & Witteman. De VVD-prominent, ex-minister en ex-AFM directeur beschuldigde Hans Wiegel min of meer van obstructie. De icoon van de Nederlandse (VVD) politiek liep, met zijn tegendraadse opinies, bewindslieden van de eigen partij voor de voeten.
Vervolgens attaqueerde Hoogervorst zelf het VVD stokpaardje van de hypotheekrenteaftrek, door dat standpunt als onhoudbaar te verklaren. Ik zou er niet over schrijven als de oud-minister van Financiën in dezelfde uitzending niet ook in een paar zinnen de huidige economisch-financiële crisis analyseerde.
Het toelaten van Italië tot de euro was een belangrijke negatieve factor, samen met ongebreidelde kredietverlening - plastisch uitgedrukt als een kredietorgie - in het afgelopen decennium. Dat het een grote fout zou zijn Italië bij de euro te betrekken is een twijfelachtige stelling. Het land had en heeft inderdaad een grote staatsschuld.
Schuld én bezit
Daar kun je een politiek oordeel over hebben, maar in dit geval is de vraag of een dergelijke schuld economisch houdbaar is. In dat opzicht is de situatie minder ernstig dan het cijfer van de overheidsschuld doet vermoeden. Natuurlijk is de staatsschuld met 120% van het nationaal inkomen zeer hoog.
Maar de schuld van de huishoudens bijvoorbeeld is met 60% van het inkomen weer veel lager dan in de meeste andere EU lidstaten, dat een gemiddelde kent van 100%. Kennelijk zien Italianen liever overheidsschuld dan private schuld. Dat er sprake is van een hoog kredietniveau, mede door de lage rentepolitiek, is zeker waar.
Of dat de reden is van de huidige crisis? Dat geloof ik niet. De verdiencapaciteit van de westerse wereld is enorm. Dat bepaalt of een schuld houdbaar is of niet. zijn Bezittingen ook van belang. Dat tegenover hypotheekschuld huizenbezit staat, geldt natuurlijk ook voor bezit op nationaal (en internationaal) niveau.
Een aantal jaren geleden berekende het CPB de waarde van Nederland. Een ambitieus project en het zal niet tot op het laatste cijfer nauwkeurig zijn. De rekenmeesters kwamen op een totale waarde in 2009 van drie en een half duizend miljard euro dus. De totale schuld (privaat en overheid) bedroeg hetzelfde jaar ongeveer de helft.
Subprime hypotheken
Het zijn grote getallen en er zal op de berekening best wat af te dingen zijn. Ook is voor een oordeel van de houdbaarheid van de schuld meer nodig dan alleen de verhouding tussen bezit en schuld. Het gaat er mij om dat een analyse over de crisis veel meer nuance behoeft dan alleen te wijzen op de hoge schulden.
Wat is naar mijn oordeel dan de hoofdoorzaak van de crisis? De kredietcrisis is veroorzaakt doordat het gif van de subprime hypotheken in het financiële systeem kon sluipen, zonder dat toezichthouders daar zicht op hadden. Het verstrekken van een slechte hypotheek ergens in de VS is nog tot daar aan toe.
Maar een reeks van deze subprime hypotheken die samen werden verpakt met een mooie AAA-strik erom kon zich als een virus verspreiden door het hele financiële systeem. Met name banken zagen niet, of wilden domweg niet zien welke verborgen gebreken en risico’s in deze producten aanwezig waren.
Verkeerde been
De schuldencrisis is veroorzaakt door het gif van een vertrouwensbreuk in het europroject. Gedachteloos hebben we jaren geprofiteerd van een naar economische eenheid groeiend Europa. De voordelen werden met genoegen geïncasseerd. Toen bleek dat Griekenland sjoemelde is niet gekozen om de pijn, net als de voordelen, te delen.
Het werd op het bordje van de belegger geschoven. Deze stonden daarmee op het verkeerde been: het EU project bleek niet een pact voor zowel goede als slechte tijden. Het is vervolgens natuurlijk niet vreemd dat beleggers zich massaal uit de zwakke en uiteindelijk ook uit de sterke eurolanden terugtrekken.
Slechte hypotheken en mogelijk fouten in het europact: dat is vervelend en heeft een prijskaartje. Maar de enorme financiële drama’s die uit deze problemen voortvloeiden zijn ontstaan door de wijze waarop we met de problemen omgaan. We hebben nog een hoop te leren voordat samenwerking en globalisering echte voordelen opleveren.
Marcel Tak is zelfstandig beleggingsadviseur en was hiervoor werkzaam op het ministerie van Financiën. De informatie in deze column is niet bedoeld als professioneel beleggingsadvies of als aanbeveling tot het doen van bepaalde beleggingen.
Marcel, dit is de koe in de kont kijken. Focus liever op de toekomst. Laat insolvabele landen en banken failliet gaan en fantaseer wat er vanuit die situatie het beste kan gebeuren. Stel de mens centraal, en zet alle verantwoordelijke politici en banksters op een afgelegen Grieks eilandje bij elkaar.
Het is voor mij vrij eenvoudig, hoe kan het met de economie goed gaan als iedereen de hele dag over het systeem loopt te zeiken? De oplossing is zeer eenvoudig, hou daar mee op en verzin iets positiefs waar we wel mee vooruit kunnen.
De ´groei´ die de Eurozone kende na de invoering van de Euro was groei gebaseerd op geleend geld. Zeuropa kon plotseling veel meer geld lenen dan daarvoor vanwege de - zoals nu blijkt - onterecht lage rente die hoort bij een relatief betrouwbaar land als Duitsland. Al dat geleende geld is in consumptie gegaan (niet in investeringen) en heeft consumptie naar voren gehaald. Dat leek op groei, maar was het niet echt. Nu er terugbetaald moet worden en is er krimp, maar da's logisch... zou JC zeggen.
Sorry Marcel, maar ik ben het niet met je eens. Dat Italië er bij kwam (en nog een reeks andere landen ook trouwens) is een slechte zaak, maar om een andere reden. Toen de euro gecreëerd werd, werden er criteria opgesteld voor toelating. Zo goed als geen enkel land voldeed aan die criteria. Toen had de conclusie moeten zijn: niet doen. Die conclusie was duidelijk niet acceptabel want ondanks de criteria, die toch heel duidelijk waren, traden er meteen al 12 landen toe, al snel gevolgd door Griekenland waarvan een blind paard kon zien dat het niks te zoeken heeft in een eurozone. Toen al had het vertrouwen moeten kelderen, want als de regels al op dag 1 worden genegeerd, is er niet veel hoop dat het wél goed gaat als het een keer moeilijk wordt.
Daarna werd het stabiliteitspact nog eens vakkundig om zeep geholpen door Schröder en Chirac omdat het begrotingstekort te hoog opliep en ze in verband met verkiezingen niet wilden bezuinigen. Vanaf dat moment was de euro nergens meer op gebaseerd. Daarna kwam de Griekse fraude nog eens goed boven water.
Het is gewoon een geschiedenis van landen die zich aan de regels houden als het ze uitkomt en anders de regels negeren. Daar kun je geen vertrouwen op bouwen. Er is ook geen enkele indicatie dat het nu in de toekomst echt anders gaat worden. Eigenlijk is het een wonder dat het nog zo lang goed is gegaan.
"Gif in financieel systeem", iedereen kan weer even schrikken en als ze het artikel lezen, het weer terzijde schuiven. Gif in de media, gif in verslaglegging, gif in communicatie......etc...
Volgens mij worden alle kosten en schaden uiteindelijk op het bordje van de belastingbetalers geschoven.
Beleggers komen er zeer genadig vanaf.
Eens met Marcel: het besluit om voortaan de obligaties van EMU landen niet meer geheel terug te betalen als het een EMU land beter uitkomt, ondergraaft het gehele fundament van het product 'obligatie'.
Daar passen beleggers natuurlijk voor, die kopen dan liever iets anders.
Wat zich aftekent is dus:
- een oplopende rente wegens moeilijk verkoopbare obligaties
- een probleem met financiële instellingen die worden opgezadeld met waardeloze obligaties
- een probleem met kredietverstrekking omdat banken op zwart zaad komen te zitten.
Een waanzinnig recept voor recessie, waartoe unaniem werd besloten door de 17 dames en heren regeringsleiders van de EMU landen.
De euro zou zoveel groei/goeds gebracht hebben zo wordt door iedere zichzelf serieus wanende politicus beweerd.
Maar is dat wel zo?
Ik durf te beweren dat de groei van de Nederlandse economie in de jaren 90 een stuk hoger lag dan in het laatste decennium.
De laatste 10 jaar was het immers alleen maar vallen en weer opstaan en weer vallen, we hoppen van de ene naar de andere crisis al 10 jaar lang.
Maw lang leve de Euro?
En het ergste zal nog wel moeten komen.
Sinds de komst van de Euro is de wereld alleen maar gekker en onvoorspelbaarder geworden, of dat nu alleen aan de Euro ligt maar mede zeker.
mvg, Jan Boel
Marcel, realiseer je je wel dat een groot deel van die "waarde" van 3.500 miljard euro juist het gevolg is van die "kredietorgie"? Ik zie bijvoorbeeld dat de waarde van woningen en gronden gestegen is met circa 1.200 miljard. In het kielzog daarvan is ook de prijs van landbouw- en bedrijfsbouwgrond fors meegezogen, want dat zou immers ook weleens woningbouwgrond kunnen worden. Een zeepbel dus. En wat zou daarmee gaan gebeuren als de kredietzeepbel klapt?
Zoals gisteren te zien was in de documentaire: Waar het fout ging, is ook 1 van de oorzaken het oplopen van het verschil tussen de rijken en de rest dat steeds groter wordt en dat hierdoor de koopkracht van de consument ondermijnd op de langere termijn. Het niet toenemen van het inkomen van de middenklasse zorgt voor steeds meer lenen om de status vast te houden.
Je moet de Europese politiek nageven dat ze een prestatie van formaat heeft geleverd:
- euro gecreëerd en in het proces de democratie om zeep geholpen
- de euro weer om zeep geholpen
- de waarde van verdragen getekend door Europese leiders om zeep geholpen
- het verschijnsel "obligatie" om zeep geholpen
- het vertrouwen in de politiek om zeep geholpen
Drie anti-hoeratjes voor de Europese elite.
Beste,
Goed dat je Hoogervorst aan de kaak stelt en jammer dat jij en je lezers daarna afdwaalt.
Er zijn helaas nogal wat omhoog gevallen nitwits die blijkbaar de tijd gekomen achten om weer eens goed op te vallen. Daar zullen de nodige opportunisten weer dankbaar gebruik van maken. Dat de VVD hem goed op zijn nummer moge zetten!
Ik ben het slechts ter kennisgeving voor 100,00% met het artikel van Marcel eens, moet kunnen in een doorsnee eurocrisis, waar ik het verder dan ook bij wil laten.
(ik heb het opmerkelijke optreden van de heer Hoogervorst in Pauw & Witteman niet gezien, maar las wel op Teletekst dat de heer Hoogervorst het nodig vond
- terwijl er legio kant en klare oplossingen op tafel liggen, waaronder de zogenaamde Eurobonds, waarvoor een goed plan bij de auteur van dit artikel in de ijskast ligt -
om bij een commissie paniek te gaan zaaien door te zeggen dat hij denkt dat de eurocrisis
- waar hij als minister met zijn beleid op het gebied van ziektekostenverzekeringen die nu voor Sinterklaas aan het spelen zijn medeverantwoordelijkheid voor draagt -
onbeheersbaar is, waar je dus niet echt vrolijk van wordt, zodat het een geluk bij een ongeluk is dat de heer Hoogervorst geen minister en geen AFM directeur meer is)
PS Zie voor een zoals gebruikelijk ander helder, duurzaam op de toekomst voorbereid Teletekstbericht, waar ik het verder duurzaam bij wil laten, omdat er duurzaam in cirkels ronddraaiend niets aan toe te voegen is of duurzaam in cirkels ronddraaiend veel over te discussiëren is, tevens
Teletekst za 03 dec
***************************************
ING:einde euro bijzonder schadelijk
***************************************
` Als de eurozone uit elkaar valt,leidt
dat tot grote economische problemen.
Economen van ING hebben berekend dat de
betrokken economieën in het eerste jaar
gemiddeld 9 procent krimpen en in het
jaar daarop nog eens 3 procent.
Nederland wordt als handelsnatie en als
land met een grote pensioensector extra
hard getroffen.Het is goedkoper om de
monetaire unie in stand te houden,zei
ING-hoofdeconoom Cliffe in Nieuwsuur.
Als alleen Griekenland de euro verlaat,
blijft de directe schade beperkt.Maar
omdat beleggers zullen speculeren op
het vertrek van andere landen,kunnen de
gevolgen alsnog enorm zijn.
***************************************
PS Zie voor een ander helder, duurzaam op de toekomst voorbereide, inzicht gevende bericht, waar ik het verder duurzaam bij wil laten, omdat er duurzaam in cirkels ronddraaiend niets aan toe te voegen is of duurzaam in cirkels ronddraaiend veel over te discussiëren is, tevens theo1
Je moet de Europese politiek nageven dat ze een prestatie van formaat heeft geleverd:
- euro gecreëerd en in het proces de democratie om zeep geholpen
- de euro weer om zeep geholpen
- de waarde van verdragen getekend door Europese leiders om zeep geholpen
- het verschijnsel "obligatie" om zeep geholpen
- het vertrouwen in de politiek om zeep geholpen
Drie anti-hoeratjes voor de Europese elite.
PS Zie onder het motto “Als het in tijden van crises maar verantwoord onrust en paniek dempend zoveel mogelijk werkt” voor een zoals gebruikelijk ander helder, duurzaam op de toekomst voorbereid Teletekstbericht, waar ik het verder duurzaam bij wil laten, omdat er duurzaam in cirkels ronddraaiend niets aan toe te voegen is of duurzaam in cirkels ronddraaiend veel over te discussiëren is, tevens
Teletekst ma 05 dec
***************************************
Bos verdedigt "adequaat" beleid
***************************************
` Wouter Bos vindt dat hij in 2008 als
minister van Financiën adequaat heeft
gereageerd op de kredietcrisis.Voor de
commissie-De Wit zei Bos dat een
minister in tijden van crisis met grote
stelligheid en overtuiging zijn beleid
moet verdedigen,al is hij niet zeker
van succes.
"Een minister moet onrust en paniek
zoveel mogelijk dempen",zei Bos.
In 2008 riep Bos een garantieregeling
in het leven met een plafond van 200
miljard euro.Met die maatregel nam hij
in zijn ogen een verantwoord risico.
Een crisis dien je te bestrijden met
"massieve" maatregelen,vindt Bos.
***************************************