Antibody-climax

In de laatste column van dit roerige biotechjaar 2006 wil ik het hebben over het Deense Genmab en de ontwikkelingen in de snelgroeiende markt voor antilichamen. Deze markt is in korte tijd uitgegroeid tot een markt van miljarden dollars.

In 2005 was de totale omzet van ongeveer 20 antibodies die nu op de markt zijn meer dan 13 miljard dollar. Naarmate het aantal producten op de markt en de omzetten verder stijgen, zal de belangstelling vanuit de farmahoek voor bedrijven die op deze markt actief zijn alleen maar toenemen.

Vooral ook omdat een aantal farmabedrijven de antibody-boot volledig gemist heeft, waaronder farmareuzen als Pfizer en Novartis. De afgelopen tijd zijn er een aantal overnames van producenten van antilichamen geweest, voor forse bedragen.

Zo kocht het Amerikaanse Amgen een paar jaar geleden het eveneens Amerikaanse Abgenix voor een bedrag van 2,2 miljard dollar. Eerder dit jaar werd het Britse Cambridge Antibody Technology (CAT) verkocht aan AstraZeneca voor 1,1 miljard dollar.

Magic bullets
Recent nog kocht GlaxoSmithKline het private antibodybedrijf Domantis voor 455 miljoen dollar. En er zijn nog wel een paar interessante antibody bedrijven te noemen. Voordat ik wat nader met u naar de verschillende antibodybedrijven ga kijken, eerst even wat achtergrond.

Wat zijn nu precies antilichamen? U moet ze u voorstellen als goedgetrainde commando's, die direct op hun doel afgaan met maar één opdracht: eliminatie van indringers. Ik heb het dan over zogenoemde monoklonale antilichamen, een antiterreureenheid in optima forma, maar dan in ons eigen lichaam. Deze antilichamen zijn een interessante en snelgroeiende groep van medicijnen.

Zoals zoveel middelen zijn ze vormen van eiwitten en ze zorgen voor een ware revolutie in de behandeling van veel aandoeningen. Grote aantallen patiënten met reuma, de ziekte van Crohn, kanker of zij die een orgaantransplantatie ondergingen, hebben al kunnen profiteren van deze zogenoemde magic bullets.

Attack of the monoclones
Antilichamen zijn een belangrijk onderdeel van ons eigen afweersysteem en worden normaliter aangemaakt door het immuunsysteem dat het lichaam helpt om ziektes te bestrijden. De zogenoemde monoklonale antilichamen die door de verschillende biotechbedrijven worden gemaakt lijken op de antistoffen die ons eigen afweersysteem aanmaakt om vreemde invloeden van buitenaf tegen te gaan.

Het verschil is dat monoklonale antilichamen op maat gemaakt zijn om specifieke aandoeningen te lijf te gaan. Monoklonaal betekent dat het kopieën zijn van een uniek antilichaam, dat een bepaalde bacterie, virus of kankercel aanvalt. Ons eigen immuunsysteem maakt echter geen antistoffen aan tegen lichaamseigen cellen zoals ook kankercellen. Daarom is het nodig om speciale antilichamen te maken die het immuunsysteem helpen en die dus ook kankercellen aanpakken.

Sinds het begin van het nieuwe millennium zijn er diverse therapeutische antilichamen op de markt gekomen, die de sector nieuw leven inbliezen. Inmiddels zijn er al twintig van deze antilichamen op de markt (zie tabel). Vorig jaar bedroeg de totale omzet meer dan 13 miljard dollar en ook voor 2007 staan verschillende nieuwe middelen klaar om goedgekeurd te worden.

Nederlandse link
Een van de bedrijven die al sinds jaar en dag haar succes heeft op deze antilichamen bouwt is het Amerikaanse Genentech. Het bedrijf heeft een aantal zeer goedlopende medicijnen op de markt gebracht die elk voor zich miljarden opleveren. Haar bestverkochte antilichaam is het middel Rituxan dat gebruikt wordt tegen onder meer verschillende vormen van leukemie en lymfklierkanker.

Rituxan wordt inmiddels ook gebruikt tegen reuma en zal dit jaar waarschijnlijk goed zijn voor 4 miljard dollar omzet. Inmiddels heeft Genentech een totale beurswaarde van meer dan 85 miljard dollar. Het ziet er naar uit dat er de komende jaren een paar bedrijven in antibodies naar voren komen die dezelfde kant op kunnen groeien. Een daarvan is het al eerder genoemde Genmab.

Dit Deense bedrijf, dat ook een sterke Nederlandse link heeft doordat een groot deel van de R&D-activiteiten zich in Utrecht bevindt en de Nederlander Jan van de Winkel een van de oprichters is, verbaasde de afgelopen week vriend en vijand met het afsluiten van een megadeal op het gebied van antilichamen.

Miljarden dollars
Genmab is er in geslaagd om voor haar middel HuMax CD20 met GlaxoSmithKline een deal te sluiten ter waarde van 2,1 miljard dollar. Dit is de grootste deal ooit gedaan tussen een biotech bedrijf en een farma onderneming. HuMax CD20 is een middel dat in de laatste fase van ontwikkeling is tegen Non Hodgkin's Lymphoma (NHL) en tegen chronische lymfocytische leukemie (CLL).

NHL is een van de meest veel voorkomende kankers van het lymfklieren en CLL is een veelvoorkomende vorm van bloedkanker. Daarnaast heeft Genmab dit middel ook nog in ontwikkeling tegen reuma. Dat Genmab er in is geslaagd om zo'n sterke partner aan zich te binden tegen dit bedrag zegt wel iets over de potentie van het middel en de omvang van de markten. Deze worden op ettelijke miljarden dollars geschat.

Het middel HuMax CD20 is een directe concurrent voor het medicijn Rituxan van Genentech. Om daadwerkelijk een serieuze bedreiging te vormen voor Rituxan had Genmab een sterke partner nodig met de kracht om Rituxan uit de markt te duwen. En daar is ze met GlaxoSmithKline wel in geslaagd, denk ik. Genmab was tot op het laatste moment in onderhandeling met een paar grote farmabedrijven.

Muizenissen
De andere bedrijven die naast de deal hebben gegrepen zullen op zijn zachtst gezegd niet blij zijn dat GSK er mee aan de haal gaat. Voordat de deal bekend werd gemaakt, deden er al geruchten de ronde dat Genmab overgenomen zou worden. Dit scenario is nog steeds heel goed mogelijk. Een bedrijf als Roche zou hier alle reden voor hebben bijvoorbeeld.

Roche heeft de meerderheid van Genentech in handen en schijnt problemen te hebben met het eerder genoemde Rituxan. Rituxan is namelijk een antilichaam dat door muizen wordt gemaakt en voor een groot deel ook bepaalde muizen-kenmerken heeft. Vooral als Rituxan voor langere tijd wordt gebruikt, zoals het geval is bij chronische aandoeningen als reuma, blijkt dat het lichaam hiertegen protesteert en er negatief op reageert.

Daardoor lijkt de effectiviteit van Rituxan af te nemen. Het middel van Genmab heeft dit probleem niet. Het antilichaam van Genmab wordt weliswaar ook door muizen gemaakt, maar deze muizen zijn op zo'n manier aangepast dat ze volledig menselijke antilichamen maken. Deze volledig menselijke antilichamen kennen niet het gevaar dat ze bij langdurig gebruik niet goed meer werken.

Bod op Genmab?
Voor Roche zou het daarom wel eens van zeer groot belang kunnen zijn om het middel van Genmab in handen te krijgen. De enige manier om dit te doen is om een algeheel bod op Genmab te doen. Daarmee krijgt Roche ook de rest van Genmab's pijplijn in handen waar nog een aantal interessante antilichamen in zitten. Onder andere tegen hoofd en nekkanker.

Dit middel zou een goede aanvulling zijn op de eigen productenportfolio van Roche. Kortom dit 'Genmab' muisje kan nog een aardig staartje krijgen.

Een ander bedrijf op het antilichamen front is het Amerikaanse Medarex. Voor beleggers die Genmab kennen, wellicht geen onbekende. Medarex is mede oprichter van Genmab en heeft nog steeds ongeveer 18,5% van de aandelen in handen. Het bedrijf is de eigenaar van de muistechnologie om volledig menselijke antilichamen te maken.

Potentiële kaskraker
Er is altijd een sterke link geweest tussen de beide bedrijven doordat Genmab de technologie van Medarex gebruikt en ook diverse antistoffen ontwikkelt in samenwerking met Medarex. Ook Medarex wordt gezien als een overnamekandidaat. Het bedrijf beschikt over een goedgevulde pijplijn en zal waarschijnlijk volgend jaar haar eerste product ter goedkeuring kunnen voordragen bij de FDA, de Amerikaanse gezondheidsautoriteiten.

Dit middel, MDX010 geheten, is een antilichaam tegen huidkanker en in potentie een kaskraker. Medarex heeft met Bristol Myers Squibb een deal gesloten waarbij de opbrengsten 50/50 worden gesplit. Medarex zit sinds enige tijd zonder bestuursvoorzitter en lijkt rijp te zijn om te worden overgenomen. Daarmee kan een koper nog een van de weinig grote onafhankelijke antibody-bedrijven in handen krijgen. Bovendien is het belang in Genmab een interessante bijkomstigheid.

Kortom, er is genoeg aan de hand om deze sector en de genoemde bedrijven nauwlettend in de gaten te houden. Rest mij u nog een hele fijne Kerst toe te wensen en een geweldige jaarwisseling.